2017 ve sonrası
Gökkubağının tüm renklerini barındıran çiçekleri gördüm ve resmettim.
Türkiye bir süsen cennetidir. Görkemli ve oldukça çekici duruşlarıyla, bu büyülü topraklarda yaklaşık kırk kadar takson yetişmektedir. Doğada gördüğünüzde bu çiçeklere kendinizi kaptırmamak neredeyse imkânsız.
Bu proje, hâlâ var olan doğal alanların gelecekte de yaşamaya devam edebilmesi umududur; içinde barındırdığı güzel bitkileri odak noktasına alarak bu doğal alanların ne denli zengin ve önemli olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Bu bir tutku projesidir. İleride başarılı bir kitaba ya da harika bir sergiye dönüşebilir; ancak bu, projenin öncelikli hedefi değildir. Burada önemli olan tek şey, geride kalan bu doğal yaşam alanlarını görmek, gözlemlemek ve zenginliğini henüz varken kutlamaktır.
Bu proje aracılığıyla Türkiye’deki tüm süsen türlerini kendi yaşam alanlarında görüp resmetmeyi hedefliyorum — her yıl birkaç tür. Bu büyüleyici arazileri dolaşırken süsenleri yakından incelemenin yanı sıra, proje aynı zamanda çevre türlerini de gözlemleyerek bu el değmemiş alanların doğal zenginliğini aktarmayı da hedeflemektedir.
Süsen’in (Iris L.) Dünya’da genellikle kabul gören 306 türü vardır (Plants of the World Online, 2021). Hemen her türü güzel olduğundan tarihin her döneminde gerek halkın, gerek bilginlerin ve bitki toplayıcılarının, meraklılarının ilgisini çekmiştir. Hem bahçe çiçeği olarak hem de kesme çiçek olarak çok kullanılmaktadır. Kültürel açıdan her zaman odak noktası olmuştur. Bazı ülkelerde meraklılar, “Süsen Sevenler Derneği” olarak çevirebileceğimiz örgütler çatısı altında bir araya gelmiş, sayısız bahçe çeşidi türetmiş ve bilgi alışverişinde bulunmuştur. Başka ekonomik ve tıbbî nitelikleri de vardır; cinsin kültürel, tıbbî, ekonomik ve diğer özellikleri, The Species Group of British Iris Society’nin “A Guide to Iris Species: Their Identification and Cultivation” (Süsen Türleri İçin Bir Kılavuz: Teşhisi ve Yetiştirilmesi, 1997) adlı eserinde geniş bir özet hâlinde bulunabilir. Bilindiği üzere Anadolu’da mezarlıklara süsen dikilir. Bu âdet, muhtemelen Eski Yunan’daki bir inancın devamıdır: O dönemde süsenin tanrılarla dünya arasında, gökkufiuğı üzerinden haberi olduğuna inanılırmış. Bunun göstergesi ise süsen çiçeği üzerindeki gökkufiuğı benzeri renklermiş. Mezarlıklara dikilmesinin nedeni, süsenin ruhun cennete yolculuğunda kılavuzluk edeceğine olan inanç olarak belirtilmektedir (aynı eser, 1997). Türk dünyasında dirilişin, tazeliğin ve gençliğin simgesi olan navruz (Iris persica L.) ve akraba türleri, bütün Ön ve Orta Asya’da kutlanan Nevruz Bayramı’nın da timsalidir; baharda çocuklar ve çobanlar tarafından toplanır, çiçekleri yenir ve bahçarın müjdecisi olarak kabul edilir (kişisel iletişim: merhum H. Peşmen, 1975).
Adil Güner — Resimli Türkiye Florası, Cilt 3A
Bu projeyle ilgili ilk arazi çalışmamı 2016 yılında Hakkari’ye yaptım — daha doğrusu, bir botanik profësörü ve özellikle süsen uzmanı olan babam Adil Güner’in peşine takıldım. Türkiye’de yetişen tüm süsen türlerinin yerini nokta atışıyla bilen babam sayesinde bu arazi çalışmaları oldukça kolay geçiyor. Çalışmalarımın bilimsel doğruluğu da kendisi tarafından denetleniyor.
Bu çalışmalarda her bir bitki türünü dikkatli bir gözlemle, tüm karakteristik ve ayırt edici özellikleri yansıtarak bilimsel açıdan doğru resimler yapmayı hedefliyorum. Yani bu çalışmalara son derece klasik bitki resimleri anlayışıyla yaklaşıyorum.
Bu proje aracılığıyla şimdiden pek çok farklı yere gidip bu olağanstü güzellikteki bitkileri görme ve resmetme şansım oldu. Bunun yalnızca bir başlangıç olduğunu, görülecek daha pek çok yer ve bitki bulunduğunu bilmek ise bu projenin asıl temeli. Bu vahşi alanlar hâlâ mevcut — ve olmaya devam edecekler mi?
• 2026 — Rize: Iris lazica
• 2023 — Hatay: Iris unguicularis subsp. syriaca
• 2022 — Van: Iris pseudocaucasica
• 2022 — Gaziantep: Iris aucheri
• 2022 — Sason, Mardin: Iris gatesii
• 2021 — Van: Iris paradoxa, Iris polakii (sinonim Iris barnumiae), Iris sari, Iris urmiensis, Iris caucasica subsp. turcica
• 2020 — Kahramanmaraş, Adana: Iris junonia, Iris spuria subsp. musulmanica, Iris sibirica
• 2019 — Kahramanmaraş, Adana: Iris reticulata subsp. isikgunerea (yeni alttür), Iris stenophylla subsp. margaretiea, Iris histrio
• 2017, 2018 — Van: Iris iberica subsp. elegantissima
• 2017 — Hakkari: Iris lycotis